تاب آوری با باورها آغاز می‌شود
چرا آگاهی معلّمان از تاب‌آوری اهمیت دارد؟
۱۴/۱۲/۱۳۹۵
میزان کرج
اطلاعیه پذیرفته شدگان مصاحبه مورخه ۹ اردیبهشت ۹۶ دبستان میزان
۱۰/۰۲/۱۳۹۶
مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری
مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوریReviewed by Admin on Mar 26Rating: 5.0

مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری

برگرفته از کتاب “نوآوری در یادگیری برای همه- افزایش تاب­آوری تحصیلی در کلاس درس (راهنمای رشد مهارت­های شناختی و هیجانی دانش آموزان).

کارمل سفای؛ ترجمه صادقی و همکاران (۱۳۹۲)

شکل (۱) یک مدل از کلاس­های درس حمایتی، فراگیر، نوع­ دوستانه و مشارکتی، با تأکید بر ترویج تعامل آموزشی و شایستگی اجتماعی و هیجانی در دانش­ آموزان بهنجار و دانش­ آموزان آسیب پذیر ارائه می­دهد. این مدل شامل ۳ عنصر مرتبط باهم است: ویژگی های بافت کلاس درس، عوامل تسهیل کننده­ی این فرایندها و پیامد این فرایند در تاب آوری دانش آموزان. مدل حاضر یک پیوند نظری بین این فرایندها، عوامل تسهیل کننده و پیامدها ارائه می­کند. این فرایندها منعکس کننده­ ی ۳ حوزه­ ی عمده تمرین کلاسی می­ باشند که عبارت­ند از: روابط (روابط مراقبتی بین اعضای کلاس)، اشتیاق (اشتیاق مؤثر، همکارانه، فراگیر و صحیح) و ارزش­ها (تمرکز مشترک بر یادگیری، یادگیری با همدیگر، آموزش برای همه و ارزش­های نوع­ دوستانه). (نگاه کنید به شکل ۲).

این عناصر توسط عوامل زمینه­ ای مدارس و کلاس­های درس و همچنین توسط عوامل خارج از مدرسه مانند والدین، اجتماعات محلی و محیط­ های آموزش ملی تسهیل می­ شوند. سطوح مدرسه و کلاس درس مرتبط با هم، اما به­ صورت دو سیستم متفاوت استنباط می­ شوند. کلاس­های درس تأثیر قوی­تری بر شکل­ دهی رفتار دانش­ آموزان دارند. تأثیر فرایندهای مدرسه و کلاس­های درس متقابل هستند و زمانی که این دو بر هم منطبق می­شوند، نسبت به زمانی که هر یک از آن­ها به صورت جداگانه به عنوان نوعی جامعه آموزشی عمل می­کنند، تأثیر بیشتری بر رفتار دانش ­آموزان می­ گذارند. بخش نهایی مدل، از نظریه­ های موجود برای توضیح این­که بر اساس تعریف این کتاب، چگونه محیط­ های کلاسی با مفهوم تاب­ آوری تحصیلی مرتبط است، استفاده می­کند. علی­رغم پیوستگی زیاد، این مدل دارای پیچیدگی می­ باشد. این مدل تلاش می­ کند تا از تبیین­ های ساده لوحانه و مکانیکی اجتناب کرده و بر اساس ملاک­های دو جانبه و مدور شکل گیرد. این در حالی است که فرایندهای در حال وقوع در کلاس درس نقش مهمی بر تاب­ آوری دانش­ آموزان دارد، به عنوان مثال، عملکردِ دانش­ آموزان تحت تأثیر تمرین واقعی رفتار تاب­ آوری قرار دارد. در بخش زیر جزئيات بیشتری در مورد عناصر مختلف این مدل بیان می‌شود.

مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری

فرایندهای کلاسی و عوامل تسهیل کننده

بافت کلاس­های درس در مدل تاب آوری با تعامل آموزشی و شایستگی اجتماعی-هیجانی مشخص می­ شود. اعضای کلاس احساس پیوند جویی و حمایت می­ کنند و به­ صورت مؤثر و معنی­ داری در فعالیت­های کلاس مشارکت دارند و فرصت موفقیت برای آن­ها مهیا است. این فرایندها و روشی که عوامل خارج از بافت کلاس و مدرسه آن­ها را تسهیل می­کند، در بخش زیر مورد بحث قرار گرفته است.

مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری

کلاس های پیوند جویانه و صمیمی

در این کلاس­ها، روابط به صورت صمیمانه تعریف شده است. دانش­ آموزان هم با معلمان و هم در بین خودشان روابط صمیمی دارند به صورتی که گویی از اعضای یک خانواده هستند. دانش­ آموزان احساس قابل اعتماد بودن، ارزشمند بودن و امنیت می کنند. آن­ها برای حمایت از یکدیگر و همچنین برای یادگیری تشویق می­شوند. معلمان همراه با آموزش، نقش مؤثری در جریان تربیت دانش­ آموزان دارند. از موفقیت­های تحصیلی و یادگیری آن­ها حمایت و پشتیبانی می­کنند و در عین حال برای تأمین نیازهای عاطفی و اجتماعی آنان تلاش می­ کنند. آن­ها به نیاز درک واقعی دانش­ آموزان و مطابقت روش­های خوب با نیازهای آنان بها می­دهند؛ نیازهای دانش­ آموزان خود را درک می­ کنند و نسبت به آن علاقه و احترام قائل بوده، به نگرانی­ ها و مشکلات آن­ها گوش فرا داده، نسبت به آن صمیمیت و گرمی نشان می­دهند و آن­ها را حمایت و پشتیبانی می­ کنند.

کلاس های پیوند جویانه و صمیمی

در این کلاس­ها، معلمان عمیقاً در پی ساختن روابط و ایجاد تجربیات آموزشی و یادگیری همراه با در نظر گرفتن نوع فرهنگ دانش­ آموزان خود هستند. آن­ها در روابط متقابل با دانش­ آموزان شرکت می­ کنند و عمل آن­ها بر رفتار دانش­ آموزان تأثیر گذاشته و نیز به نوبه خود تحت تأثیر آن قرار می­ گیرند. عشق ورزیدن، ارزش قائل شدن و توجه به نیازهای خود معلمان به دلبستگی، عزت و خلاقیت، باعث می شود آنان نیز این­گونه با دانش­ آموزان خود رفتار کنند. فضای مدرسه، روابط کارکنان مدرسه و روابط با والدین از عوامل مهم و تأثیر گذار دیگر در نوع روابط کلاسی می­ باشند.

کلاس­های درس نوع­ دوستانه و حمایتی

توجه، انسجام، همکاری، پذیرش و تنوع جشن­ها و مراسم­ در مدرسه­ عوامل ارزشمندی هستند که رفتار دانش­ آموزان را در کلاس­های درس تحت تأثیر قرار می­دهند. دانش­ آموزان به همدیگر توجه و حمایت می­ کنند و تکالیفشان را با هم انجام داده و بازی می­کنند. آن­ها تعارض­ها را به صورت مسالمت­ آمیز و سازنده حل می­کنند و به جای رقابت با یکدیگر در کارها به همدیگر کمک می­ کنند. حمایت و پشتیبانی یکی از ارزش­های رایج این کلاس­هاست. تمرین­هایی که به پرورش این رفتار­ها کمک می­ کنند، عبارت­اند از: آموزش سواد اجتماعی­ هیجانی، آموزش ضمنی و ساختارمند در مورد مناسب بودن و نا­مناسب بودن رفتارها در کلاس­های درس، تقویت رفتار­های نوع­ دوستانه، عدم تقویت رفتار­های ضد­­اجتماعی و رقابتی، و ایجاد فرصت­هایی برای تمرین مهارت­های تعاملی و شایستگی اجتماعی. معلمان از طریق عمل و رفتار خود با دانش­ آموزان و دیگر بزرگ­سالان در کلاس­های درس، به عنوان الگوهای نقشی طبق این نوع رفتار­ها عمل می­کنند. به همین صورت، تشویق گروه­های هم­سالان و الگو­سازی نقش رفتارهای نوع­ دوستانه، عدم تقویت و ردّ رفتارهای منفی، تشویق دانش­ آموزان به یادگیری با همدیگر و رشد و شکوفایی بدون ترس، از دیگر عوامل درونی هستند. عوامل خارج از کلاس­های درس از جمله روابط دانش­ آموزان و کارکنان در سطح مدرسه، تأثیر والدین، سیاست­های مدرسه و ارزش های اجتماعی­ فرهنگی نیز به روابط دانش­ آموزان و رفتار نوع­ دوستانه در کلاس درس کمک می­کنند.

کلاس­های درس نوع­ دوستانه و حمایتی

کلاس­های درس تعاملی

در این مدل فرصت­هایی برای تعامل واقعی دانش­ آموزان در فعالیت­های کلاسی درس فراهم شده است. مشارکت فعالانه و مشتاقانه در فعالیت­های تجربی و معنی داری که دانش­ آموز­ محور بوده و استراتژی­های آموزشی فعالیت­ محور نیز مرتبط با تجارب زندگی آن­ها می­باشد. یادگیری لذت بخش، با انگیزه­ی درونی و اصیل و دور از تأکید مفرط بر امتحانات و فشارهای تحصیلی و متمرکز بر یادگیری است تا عملکرد.

 موفقیت دانش­ آموزان و پیشرفت گروهی و تلاش، اعمال رایجی در این کلاس­های درسی هستند. شیوه­های آموزشی که برای ایجاد بافت کلاس­های درس تعاملی کمک می­ کنند، شامل یادگیری آزمایشی­­(تجربی)، استفاده از منابع و فعالیت­های تعاملی و برنامه­ ریزی تربیت دانش­ آموزان متناسب با مراحل رشدی، تجربیات و علایق آن­ها می­ باشند. تجارب پاداش به احتمال زیاد به پیوند دانش­ آموزان با زمینه­ هایی که این تجارب (تجارب پاداش) در آن رخ داده، منجر می­ شوند و همچنین زمینه­ ی پیوند را با افرادی که با این تجارب برانگیخته شده­اند فراهم آورده و باعث مشارکت آن­ها و تبادل تجارب می­ شوند. اشتیاق و انگیزه­ ی خود معلمان و توجه و حمایت آن­ها نه تنها باعث تعامل در تجارب پاداش دهنده می­ شود بلکه توصیف کننده­ی یک مشارکت مطلوب است.

کلاس­های درس تعاملی

کلاس­های درس فراگیر: تعامل و آموزش برای همه

همه­ ی دانش آموزان در فعالیت­های علمی و اجتماعی کلاس­های درس گنجانده شده­اند. عضویت در فعالیت­های کلاس درس برای دانش­ آموزان صرف­ نظر از هر گونه تفاوت در توانایی، پیشینه یا علاقه آزاد است. همه­ ی دانش­ آموزان احساس می­کنند بخش مهمی از جامعه هستند. آن­ها فرصت شرکت در فعالیت­ها و موفقیت در یادگیری را دارند. دانش­ آموزان در شرایط سخت، خود را بخشی از گروه دانسته و فعالیت می­ کنند. حمایت دانش­ آموزان دارای مشکلات یادگیری، اجتماعی و هیجانی قابل دسترس است. این حمایت­ها توسط هم­سالان و افراد دیگر اعمال می­شود. معلمان عمل پذیرش، احترام و کمک به همدیگر را تشویق می­کنند و غالباً خود نیز به عنوان الگوهای نقش این رفتارها را انجام می­ دهند. سیاست­ها و اقدامات در سطح مدرسه، تأثیرات در سطح کلان از جمله سیاست­های ملی در شمول اجتماعی، ارزش­های فرهنگی و افزایش انسجام و پذیرش از دیگر نیروهای زمینه­ای در ایجاد کلاس­های درس فراگیر هستند.

کلاس­های درس فراگیر: تعامل و آموزش برای همه

کلاس­های درس مشارکتی

در این نوع کلاس­ها دانش­ آموزان برای انجام کار مشارکتی و شکل دادن تجارب یادگیری حمایت و پشتیبانی می­ شوند. آن­ها به رقابت با یکدیگر نمی­ پردازند و نیازی به مقایسه­ ی یادگیری و پیشرفت خود در برابر هم­سالان ندارند. معلمان به صورت مشارکتی در کلاس کار می­کنند و زمینه­ی حمایت­های دو­طرفه را فراهم می­کنند. والدین نیز در یک رابطه مشارکتی با معلمان در حمایت و پشتیبانی از فرایند یادگیری کودکان خود تعامل می­کنند. همکاری دانش­ آموزان به وسیله فراهم کردن فرصت­هایی برای یادگیری با یکدیگر تسهیل می­شود. گروه­بندی دانش­ آموزان بر اساس تناسب فیزیکی آن­ها و رو در روی یکدیگر قرار دادن آن­ها در فضای مناسب، آنان را به تعامل و کار با یکدیگر تشویق می­کند. استفاده از کار گروه کوچک و کار به صورت دو­تایی، بها دادن و تدارک جشن­هایی برای تلاش و پیشرفت دانش­ آموزان، عدم تشویق رقابت، تأکید بر یادگیری برای همه و اجرای کار گروهی بین معلم کلاس و پرسنل مدرسه از دیگر عوامل زمینه­ای در ترویج و افزایش جوامع مشارکتی و تعاملی هستند. همکاری و مشارکت پرسنل مدرسه با همدیگر، تمرکز مدرسه بر یادگیری با یکدیگر و دخالت والدین در امور مدرسه و همچنین تأثیر ات گسترده­ ی آموزشی و فرهنگی ـ اجتماعی، همه و همه به ترویج و افزایش فرهنگ یادگیری و آموزش مشارکتی کمک می­ کنند.

کلاس­های درس مشارکتی

توانمند ­سازی کلاس­های درس

در این کلاس­ها فرصت­هایی برای دانش­ آموزان به منظور ثبات­ بخشی و استقلال آن­ها فراهم می­ شود. آن­ها به یکدیگر گوش می­دهند و در مورد رفتارها و فعالیت‌های کلاس درس مشورت می­کنند. در کار خود حق انتخاب و استقلال دارند و به آن­ها به عنوان یادگیرندگان و افرادی با باورهای مثبت، شناخت و انتظارات بالا ارزش داده می­ شود. معلمان باور دارند که همه دانش­ آموزان اگر به اندازه کافی تلاش کنند، می­ توانند یاد بگیرند. آن­ها این انتظارات و باورهای مثبت را از طریق تعهد و اشتیاق خود، با تأکید بر توانایی­ها و موفقیت­های دانش­ آموزان، انتظار خود نسبت به تلاش و پیشرفت آن­ها شکل می­دهند.

ایجاد فرصت و تشویق دانش­ آموزان برای انتخاب آن­چه که می­خواهند یاد بگیرند، چگونگی رفتار کردن، وابستگی کمتر به معلم در تکالیف و فعالیت­های کلاسی و تشخیص موقعیت و وضعیت خود در مواجهه با مشکلات و تعارض­ها از نیاز اساسی دانش­ آموزان برای رسیدن به استقلال حمایت می­کند. ارزش دادن به تلاش و پیشرفت دانش­ آموزان، تشویق نقاط قوت تحصیلی و غیر تحصیلی و ایجاد فرصت­هایی برای موفقیت آن­ها به دانش­ آموزان در باور و تأیید خود و گروه خودشان کمک کرده، تعامل و مشارکت آن­ها در فعالیت­های کلاسی را افزایش می‌دهد.

باور معلمان به خودشان به عنوان افراد متخصص و توانمند در ایجاد تغییر در فرایند گروه و همچنین مشارکت در شکل­ گیری بافتی مؤثر برای دانش­ آموزان می‌تواند مؤثر باشد. باورهای مثبت، انتظارات بالا و ارزش­ گذاری توسط هم­سالان، مدیریت مدرسه و نیز والدین عوامل دیگری هستند که می­توانند در توانمندسازی کلاس­های درس کمک کنند.

توانمند ­سازی کلاس­های درس

کلاس­های درس مدل تاب آوری (تاب آور-محور)

در این کلاس­ها، اعضای کلاس اهداف مشترک و ارزش­های همبسته در آموزش، یادگیری برای همه، یادگیری با همدیگر و رفتارهای نوع­ دوستانه را به اشتراک می گذارند. کلاس­های درس عموماً بر یادگیری بیشتر از عملکرد تمرکز دارند. تأکید این کلاس­ها بر یادگیری برای همه بیشتر از یادگیری فردی و بدون حمایت دیگران، تأکید بر یادگیری با همدیگر تا در برابر همدیگر و تأکید بر رفتارهای نوع­ دوستانه می­ باشد.

این تمرکز جمعی به عنوان یک رابط عمل می­­کند که اعضا را برای رسیدن به اهداف مشترک خود یاری می­ رساند. بعضی از عوامل زمینه­ای که به صورت تدریجی به شکل­ گیری این توجه مشترک کمک می­کنند عبارت­ند از: آموزش صریح و داستان­ گویی توسط معلم کلاس و سایر پرسنل مدرسه و ترویج رفتارهای مطلوب و عدم تقویت رفتارهای نامطلوب، الگو­سازی نقش­ها به وسیله هم­سالان، معلمان و پرسنل مدرسه، حمایت والدین و فراهم کردن فرصت­هایی برای تمرین و پیاده سازی رفتارهای برآمده از این ارزش­های مشترک.

فرایند کلاس­های درسی و بازدهی آنها

هفت فرایند کلاسی توصیف شده­ی فوق، با حمایت و پشتیبانی عوامل تسهیل کننده­ ی مربوطه، به دانش­ آموزان در بودن با یکدیگر و افزایش روابط متقابل، مشارکت در مسئولیت­ها و وابستگی متقابل کمک می­کند. آن­ها به عنوان منبع اساسی برای عملکرد کلاس­های درس و به عنوان یک محیط مراقبتی و نهایتاً ایجاد کننده یک فضای مساعد برای تعامل و شایستگی اجتماعی­ هیجانی عمل می­کنند. هنگامی که دانش­ آموزان زمینه­ های عملی محیط های مراقبتی و فراگیر متمرکز بر یادگیری و ارزش­های نوع­ دوستانه را تجربه می­کنند، چهار نیاز اساسی آنها یعنی ارتباط، شایستگی، استقلال و سرگرمی ارضا می­شود. آن­ها احساس امنیت و اطمینان، پیوند داشتن، ارزش و حمایت، قدرت، استقلال و شایستگی می­کنند. همانطور که دانش آموزان این زمینه­ ها را تجربه می­کنند، احساس تعلق آن­ها به کلاس و تمایل بیشتر به تعامل در رفتارهای اجتماعی و علمی که به وسیله هنجارها و ارزش­های کلاسی مشخص می­شود، رشد پیدا می­کند.

هفت فرایند کلاس ­های درس مدل تاب آوری

  1. دانش ­آموزان احساس می­ کنند که با معلم و همکلاسان خود در ارتباط هستند.
  2. آن­چه را که برای انجام دادن صحیح و ارزشمند است و باعث بهبود یادگیری و عملکرد دانش ­آموزان می­ شود، به آن­ها گفته می­ شود.
  3. از تعامل و مشارکت دانش­ آموزان در فعالیت­های اصلی کلاس که منجر به احساس استقلال و موفقیت می­ شود، حمایت می ­شود.
  4. دستاورد ها و تلاش­های آن­ها بها داده می­ شود.
  5. به خواسته­ های دانش ­آموزان توجه می­ شود و انتخاب­های آن­ها محترم شمرده می­ شود.
  6. در مورد ارزش­ها و باورهای رایج مربوط به یادگیری و مشارکت با همدیگر بحث می­ شود.
  7. تکالیف خود را با همدیگر انجام داده، برای رسیدن به اهداف مشترک با هم همکاری می ­کنند.

هنگامی که دانش ­آموزان در فرایند کلاس درگیر می ­شوند، به احتمال خیلی زیاد کلاس خود را جذاب ارزیابی می­کنند و علاقه ­ی زیادی به یادگیری و تجربه­ی موفقیت در یادگیری و پیشرفت از خود نشان می­دهند. با انجام این کارها، آن­ها احساس اثر­بخشی (کارایی) و کنترل می­ کنند و نهایتاً به احتمال بیشتر در فعالیت­های مشابه در آینده تعامل خواهند داشت. در این حالت گروه به عنوان عاملی قدرتمند در افزایش و نگهداری چنین رفتارهایی تلقّی می­شود. دانش­ آموزان در این محیط ­ها، شامل دانش­ آموزانی هستند که ممکن است در یک یا چند حوزه­ ی رشدی خود دچار مشکل یا در معرض خطر باشند؛ در نتیجه به تعامل و شرکت در رفتارهای زیر تشویق می شوند:

  • انگیزه، مشارکت و تعهد و به تبع آن موفقیت در یادگیری.
  • انجام رفتارهای حمایتی و نوع ­دوستانه و ابراز توجه مانند مراقبت از همدیگر، مشارکت با دیگران و نشان دادن احترام، نگرانی و درک یکدیگر (همدلی).
  • گرایشات مورد علاقه جمعی، انجام کار و یادگیری با یکدیگر، کمک به دیگران در کارها و اجتناب از تعارض و رقابت­ جویی در رسیدن به پیشرفت و موفقیت.

مسئولیت­ پذیری و اهمیت به یادگیری خود و همسالان.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *