تقویت حافظه ی شنیداری کودکان
تقویت حافظه ی شنیداری کودکان
۲۵/۱۱/۱۳۹۵
مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری
مدل کلاس های درس متمرکز بر تاب آوری
۰۶/۰۱/۱۳۹۶
تاب آوری با باورها آغاز می‌شود
چرا آگاهی معلّمان از تاب‌آوری اهمیت دارد؟Reviewed by Admin on Mar 4Rating: 5.0

چرا آگاهی معلّمان از تاب‌آوری اهمیت دارد؟

 

برگرفته از کتاب : تاب آوری با باورها آغاز می‌شود

(تکیه بر نقاط قوّت دانش  آموزان برای موفقیت در مدرسه)- سارا توروبریج

  ترجمه: حسن صادقی و همکاران (۱۳۹۵)

 

به ندرت ممکن است کسی را بیابید مخالف این باشد که مدارس و کلاس های درس هم برای معلّمان و هم برای دانش آموزان یک مکان  پر از استرس باشد. به ندرت هم ممکن است کسی را بیابید که انکار کند باورهای ما بر رفتارهای ما اثر می گذارد. سناریویی که در ذیل ذکر می شود نشان می دهد که تصور اشتباه ما در مورد اینکه تاب آوری یک ویژگی است و نه یک فرآیند و اینکه باورهای ما بر رفتارهای ما اثر نمی گذارند، چه تأثیرات مخربی ممکن است داشته باشند.

بیایید تصور کنیم شما معلّم کلاس چهارم هستید و اولین روز سال تحصیلی است. شما به کلاس وارد می شوید و از همه دانش آموزان می خواهید به ردیف کنار دیوار بایستند. سپس به شخصی که در ابتدای صف ایستاده نزدیک شده و می گویید «بکی، تو تاب آوری داری، یک قدم بزرگ به جلو بردار.» سپس راه خود را به آرامی ادامه داده و در این حین به هر دانش آموزی که به نظرتان تاب آوری دارد می گویید یک قدم به جلو  آید.  «لیندا، تو هم تاب آوری داری، یک قدم جلو بیا»؛ «دان تو هم همین طور؛ یک قدم بیا جلو»؛ «مروان، تو هم می­توانی یک قدم بیایی جلو». سپس به دبی می رسید. با تردید به او نگاه می کنید و طوری که همه بشنوند می گویید «دبی، تو تاب آوری نداری. لطفاً همین جا کنار دیوار بايست.» دوباره راه خود را  ادامه می دهید. «ژولیو تو تاب آوری داری، بیا جلوتر»؛ «ایزابل، تو هم همین طور». «اوه، کامرون، متأسفم، تو تاب آوری نداری. لطفاً کنار دیوار بایست.»

درنهایت، پس ازاینکه همه بیست وهفت دانش آموزتان را بررسی کردید به این نتیجه می رسید که اغلب آن ها، یعنی بیست نفرشان تاب آوری دارند، امّا هفت نفر آن ها فاقد آن هستند. این هفت نفر برچسب «ناتاب آور» دریافت می کنند و یک قدم عقب تر از آن هایی ایستاده اند که برچسب «تاب آور» دارند. این کار احتمالاً فقط ده دقیقه طول می کشد امّا تأثیر کاری که شما در این ده دقیقه با این هفت دانش آموز انجام دادید ممکن است برای همیشه در زندگی آن ها بماند. شما با این کار پیامی را به دانش آموزان و نیز خودتان ارسال کرده اید. درواقع، شما به اغلب دانش آموزان کلاس این پیام را داده اید که سال تحصیلی پرهیجانی پیش­رو دارند، می توانند در فعالیت های کلاس مشارکت کنند و انتظار بالایی از پیشرفت آن ها دارید. امّا در مورد آن هفت نفر دیگر چه؟ چه پیامی به آن ها دادید؟ شما این پیام را به آن ها منتقل کردید که آن ها شکست می­خورند، مهم نیست چقدر تلاش کنند، زیرا درنهایت به موفقیت نمی رسند؛ مهم نیست چقدر فرصت در اختیار آن ها قرار دهید، چون باز هم نمی توانند به موفقیت دست یابند. پیامی که به خودتان فرستاده­اید نیز این است ـ آن ها شکست خورده اند ـ این هفت دانش آموز هرگز نمی توانند در مواجه با مشکلاتی که در حال حاضر با آن ها دست به گریبان اند یا در آینده با آن ها مواجه خواهند شد موفق شوند. علاوه بر این، ممکن است به این نتیجه برسید که صرف کردن وقت و انرژی برای کار با این دانش آموزان بیهوده اساساً مهم نیست. هرچقدر هم تلاش کنید؛ زیرا سرنوشت آن ها از پیش تعیین شده است: «آن ها تاب آوری ندارند.»

در این سناریو خیلی اغراق شده است امّا به سختی می توان تصور کرد معلّمی از عمد این کار را کند. بااین حال، این همان چیزی است که اغلب به شکل های مختلفی در فعالیت های آموزشی ما روی می دهد. این امر در پاییز که معلّمان پروفایل دانش آموزان جدیدشان را می خوانند روی می دهد. زمانی که معلّمان با یکدیگر در مورد دانش آموزانشان صحبت می کنند؛ زمانی که معلّم نام دانش آموزی را می خواند و سپس در مورد خواهر و برادرهایش، والدینش و خانواده­اش فکر می کند، روی می دهد. خب که چه؟ این «خب که چه؟» همان باور شما در مورد این دانش آموز است و به احتمال زیاد در رفتاری که نسبت به او خواهید داشت، بروز خواهد کرد.

بیایید به آن هفت دانش آموز در کلاس بازگردیم که به آن ها برچسب «ناتاب آور» زده شد. این کار چه تأثیری بر رفتار معلّم خواهد داشت؟ ممکن است شما به عنوان یک معلّم به اندازه ای که به دیگران توجه می کنید به این دانش آموزان توجه نداشته باشید. شاید هم از این دانش آموزان با برچسب «ناتاب آور» به اندازه ی آن هایی که برچسب «تاب آور» دارند انتظار نداشته باشید. شاید به طور ناخودآگاه آن ها را به اندازه ی دانش آموزان دیگر برای حل تمرین ها یا مشارکت در فرآیند یادگیری صدا نکنید.

بله درست است؛ باورهای ما بر رفتارهایمان تأثیر می گذارد. باورهای یک معلّم یا کارمند مدرسه بر رفتار او تأثیر دارد و این به نوبه ی خود بر دانش آموزان نیز اثر می گذارد. علاوه بر این، پژوهش های آموزشی و داستان های معلّمان تأیید می کند که سناریویی مانند آنچه در بالا توصیف شد، یعنی وقتی رفتار معلّم تحت تأثیر باور او در مورد ظرفیت دانش آموزان برای تاب آوری قرار می گیرد، اگرچه نه به شیوه ی اغراق یافته ای که ذکر شد، امّا به هرحال به شیوه های بسیار مختلف دیگری بر کلاس و مدرسه اثر خواهد داشت.

 

بینش های مهم از پژوهش های تاب آوری

صرف نظر از اینکه تاب آوری را چگونه تعریف کنیم ـ و البته می توان تفاوت هایی را در مورد این مفهوم در ادبیات پژوهشی پیدا کرد ـ پیام های مهمی در پژوهش های حوزه تاب آوری وجود دارند که آگاهی از آن ها برای همه ی افرادی که درزمینه ی آموزش عمل می کنند، اهمیت دارد. این یافته های مهم عبارت اند از:

  1. تاب آوری یک فرآیند است نه یک ویژگی. تاب آوری یک فرآیند پویا و مذاکره ای است که در ارتباط شخص با خودش (درونی) و نیز ارتباط وی و محیط اطرافش (بیرونی) برای کسب منابع و حمایت نقش دارد و به او کمک می کند تا علاوه بر سازگارشدن با موقعیت ها و افراد مختلف، خودش را به عنوان شخصی سالم که توانایی مقابله با تهدیدها، ضربه روحی، و یا استرسورهای روزمره دارد تعریف کند.
  2. همه ی افراد ظرفیت تاب آوری دارند. مسئله این نیست که شخصی تاب آوری دارد یا خیر، بلکه این است که آیا تاب آوری در او بیدار شده است یا خیر.
  3. اغلب افراد تاب آوری خود را حتی در شرایط بسیار سهمگین نیز حفظ می کنند. وارنر و اسمیت (۱۹۹۲) در پژوهش خود گزارش دادند که حداقل ۵۰ درصد و معمولاً تقریباً ۷۰ درصد از کودکان و نوجوانانی که در زندگی خود با مشکلات بسیار شدید مواجه می شوند، می توانند پس از مدتی بهبود یافته و به وضعیت عادی رشدی بازگردند.
  4. بزرگ شدن در یک محیط آسیب زا چیزی در مورد دستاوردهای آینده شخص تعیین نمی کند. کودک سیاه پوستی که فقط مادر دارد و مادرش نیز فقیر و مبتلابه سوءمصرف مواد است لزوماً تبدیل به یک عضو از یک باند خطرناک نمی شود.
  5. رفتار بد مساوی با انسان بد نیست. یک دانش آموز فقط به خاطر اینکه رفتار نامناسبی دارد، مثلاً به دانش آموزان دیگر تنه می زند یا در امتحان تقلب می کند، دلیل بر این نمی شود که آدم بدی باشد. کاری که این دانش آموز انجام می دهد ناشی از قضاوت ضعیف اوست و او باید مسئولیت رفتارهایش را بپذیرد. بااین حال، کسی که قضاوت ضعیفی دارد، برای «همیشه» یک شخص بد نمی ماند.
  6. یک شخص می تواند در زندگی شخص دیگری تغییر بزرگی ایجاد کند. درواقع، این شخص ـ مانند یک معلّم، یک فامیل و یا یک دوست ـ ممکن است روزی چیزی به ما بگوید یا چیزی در ما باور داشته باشد که بتواند زندگی ما را برای همیشه تغییر دهد.
  7. به چالش کشیدن تجربیات و رویدادهای زندگی می تواند فرصتی برای رشد و تغییر باشد. در بسیاری از موارد، توانایی ما برای موفق شدن در شرایط دشوار سبب افزایش اعتمادبه نفس ما شده و ما را قوی تر می سازد.
  8. بسیاری از نقاط قوّت شخصی (مانند قدرت شناختی، اجتماعی، هیجانی، اخلاقی و معنوی) با تاب آوری در ارتباط است. این نقاط قوّت شخصی نه تنها تاب آوری را تقویت می کنند بلکه نشان دهنده ی دستاوردهای تاب آوری نیز هستند.
  9. سه عامل مهم حفاظتی محیطی (حمایت های رشدی و فرصت ها) را می توان یافت که سبب تقویت نقاط قوّت شخصی در ارتباط با تاب آوری می شوند:

الف: روابط حمایتی ـ احساس تعلق ایجاد می کند؛ «بودن در اینجا» را نشان می دهد؛ مهربانی و اعتماد به وجود می آورد.

ب:  انتظارات بالاـ تمرکز بر نقاط قوّت را نشان  می دهد؛ پیام مثبتی ارسال می کند مبنی بر باور به  اینکه شخص به صورت هم زمان هم به چالش کشیده  می شود و هم حمایت می شود.

ج:  وجود  فرصت هایی برای مشارکت، باعث افزایش قدرت شخصی و خودکارآمدی شده، و احساس قدرت و نعمت «خدمت» را بیدار می کند؛ همچنین مسئولیت پذیری، انتخاب را القا می کند.

  1. به عنوان یک معلّم، آنچه اهمیت دارد نحوه برخورد شما است. برای مثال، ممکن است مفهوم دشواری را به دانش آموزان آموزش دهید و درعین حال، با روی باز به سؤالاتی که برای آن ها پیش می آید پاسخ دهید و آن ها را در تلاش برای یادگیری آن یاری دهید؛ برخلاف این ممکن است مانع سؤال پرسیدن آن ها شوید و یا آن ها را از سؤالاتی که می پرسند، شرمسار کنید.
  2. برای اینکه بتوانید به دیگران کمک کنید، باید اوّل به خودتان کمک کنید. این همان استعاره ی «ماسک اکسیژن در هواپیما» است ـ برای کمک به دیگران اوّل باید خودتان را یاری دهید- همیشه نیاز دارید در عین اینکه از تاب آوری دیگران حمایت می کنید، مراقب تاب آوری خودتان نیز باشید و از آن غافل نشوید.
  3. تاب آوری با باورها آغاز می شود. باورهای ما بر رفتارهای ما تأثیر می گذارد. اگر به اینکه همه ی افراد ظرفیت تاب آوری را دارند باور نداشته باشید، در خطر رها کردن آن ها به حال خود قرار دارید.

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *